روستای برگ جهان

با سلام به جناب اثباتی عزیز
واقعاً از دیدن این روزک نامه شگفت زده شدم همچنین واحد مساحت زمین در گذشته برایم بسیار جالب بود.

جناب آقای اثباتی عزیز
با سلام و تحسین بی شائبه ی کار بسیار ارزنده تان ، طبق معمول کاری کردید کارستان . ارائه ی سند فوق ، نه تنها به لحاظ نفاست و خصوصیات ویژه ی خود ، بلکه از این جهت که می تواند فتح بابی برای ارائه ی اسناد مشابه از سوی دوستان و دیگر همولایتی ها باشد ؛ کاری بس سترگ و ستودنی بود که تنها از شخص شما برمی امد و انتظار می رفت .
به خاطر علاقه ی شخصی بدون اغراق ساعت ها محو آن بودم .نکاتی به نظرم رسید که بد نیست جسارتاً به عرض شما و دیگر دوستان برسانم :
1 – در رونویسی سطر اول ِ قسمت توضیحات ذیل قرارداد ، مرقوم فرموده اید : ...ملاکین برضایت و تبانی انجام داده اند ... کلمه ی فوق " تبانی " نیست . این واژه در فرهنگ های متقدم نیامده ،متداول نبوده و از جعلیات 50 سال اخیر و به معنای سازش و مواضعه ی پنهانی علیه طرف ثالث است .[ لغت نامه دهخدا – ذیل واژه ی "تبانی" – و نیز : غلط ننویسیم / ابوالحسن نجفی ص 98 ] با توجه به سبک و سیاق کاتب این سند و قیاس با نثرهای منشیانه ی آن دوران [فی المثل مکاتبات و مراسلات سید ضیا و دولتمردان کابینه ی سیاه ] ؛ بسیار بعید است که وی چنین واژه ای را بکار برده باشد .گذشته از این ها ، با کمی دقت و مقایسه با واژه ی " خودشان " در سطر بعد یا حرف "ن" بکاررفته در دیگر واژه های مندرج ، روشن است که این کلمه " خودشان " است که به خاطر تا خوردن سند ، قسمتی از آن دیده نمی شود .پس رونویسی سطر اول به این شکل است : ...ملاکین برضایت خودشان انجام داده اند ...
2 – در رونویسی سطر دوم نیز مرقوم فرموده اید : ...عمل نمایندوبنوبت تمام ملاکین...
که باز هم با اندکی دقت و مقایسه ی های وسط ( ـهـ ) در دیگر کلمات از جمله در کلمات " ممهورین " ، " عهده دار "و " مشهدیعلی اکبر "، می توان به این نتیجه رسید که کلمه ی مزبور " بسهولت " است که شکل صحیح رونویسی ...عمل نمایند و بسهولت تمام ملاکین ... می باشد .
3 – بد نیست حتی المقدور شما و دیگر دوستان مطلع ، افرادی را که نامشان در این سند آمده ، با شرح طایفه ، محل سکنی و ذکر اعقابشان معرفی نمایید .بویژه افرادی که نامشان در ستون های 2 و 3 و 4 درج گردیده است .
4 – روز تنظیم این سند دوشنبه بوده است . ذکر این نکته از این جهت اهمیت دارد که قدمای برگ جهان برای انجام اینگونه امور ، اصطلاحاً ساعت می دیده اند .
5 – با توجه به عدم درج نام خانوادگی افراد ، واضح است که در سال تنظیم سند ( 1304 شمسی ) هنوز مأمورین سجل احوال به برگ جهان نیامده بوده اند . حتی گویا در عرف نیز به طایفه ی افراد اشاره ای نمی شده است .مثلاً برای مرحومین کربلایی علی اصغر [اثباتی] ، حاج محمد [لبافی ] ، مشهدی امان الله [ در آن سال هنوز آن مرحوم و پسرش به کربلا مشرف نشده بوده اند .] و ابوالقاسم [پلویی] ؛ هیچ اشاره ای به نام خانوادگی – طایفه ای ِ آنان نشده است .
6 – علاوه بر نکات فوق العاده ارزشمندی که محتویات کیفی سند دارد [تفصیل آن خود نوشته ای مستقل می طلبد ] ، این سند به لحاظ فنی نیز ویژگی هایی دارد که اجمالاً به برخی از آنها اشاره می کنم :
الف – کاتب این سند علاوه بر تسلط به تحریر خط نستعلیق و شکسته نستعلیق ، به تحریر خط " ثلث " نیز مسلط بوده که اعداد نوشته شده به حروف در بالای ستون ها مؤید آن است .
ب – مرکب مورد استفاده ی وی از نوع " پرکلاغی "بوده که پیداست " صمغ عربی " نیز به آن افزوده اند .ماده ی مذکور را برای تنظیم غلظت (1) مرکب به آن می افزودند .این ویژگی ها نشانگر نوع اشرافی ِ سندنویسی و تحریر اینگونه اوراق است و به همین خاطر تردیدی نیست که برای رقیق کردن مرکب ، گلاب بکار رفته است .وجود چنین خصوصیاتی در تدوین یک قرارداد آبیاری بین اهالی یک روستا در آن سال ها قابل تأمل است .
و کلام آخر ؛ این سند دهها نکته ی روشنگر دارد که هرکدام می تواند مبنا و مدخل و زمینه ی بسیار مناسبی باشد برای پژوهش و نگارش مقالاتی متعدد با موضوعاتی متنوع که هر یک از دوستان به فراخور علاقه و تخصص خود به آن بپردازند .
با تشکر و سپاس دوباره از آقای اثباتی ، امیدواریم ارائه ی اینگونه اسناد روشنگر از طرف ایشان و دیگر دوستان و همولایتی ها ادامه یابد .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) - viscosity

جناب آقای اثباتی
باسلام وعرض ارادت وتشکر فراوان از زحمتی که کشیده اید. از سندی که فرستادید من به صد دلیل خوشحال شدم که چندتا شو میگم:
ا. همانطور که آقا مرتضی گفتند فتح بابی که شده تا دیگران نیز اسناد مشابه را بفرستند. من بارها اشاره کرده ام ما مستند مکتوب در برگجون کم داریم .بنابراین همین اسناد محدودرا باید پاس بداریم.این اسناد اگر دراختیار سایت قرار گیرند بسیار کمک کننده خواهند بود.
2. دیدن مهر پدر بزرگم (که دو روز از ده روز آب نهر به نام ایشان بوده) در ذیل ورقه برایم بسیار شعف انگیز بود.
3. چون خودم هم اکنون یکی از شرکای این نهر ودارای حق آب هستم این سند در واقع جزیی از داراییهای من است که تاکنون سندش را در اختیار نداشته ورویت نکرده بودم.
4.قصد دارم مطلبی با عنوان روزک نهرها درج کنم که این سند مستندی است در خصوص مطالبی که به طور شفاهی جمع آوری کرده ام.

در پایان این فرصت را مغتنم شمرده و از بذل محبتی که فرموده ویادداشتی که به خط زیبا وگرم خود خطاب به من تدوین نموده وفرستادید تشکر می کنم.

با تشكر از ارائه اين سند تاريخي و در عين حال فرهنگي
كاش واتر مارك را كم‌رنگ‌تر كار مي‌كرديد!
واقعاً تو ذوق مي‌زند!!!

در اولین فرصت این کار را خواهم کرد.

ممنون محمود جان
بهتر شد

سلام آقای فیض آبادی
ضمن تشکر بابت تمام زحماتتان و آرزوی سلامتی و توفیق روزافزون برای شما
آیا راهی هست تا قسمت بالای سند که در این صفحه دیده نمی شود ،قابل رؤیت باشد یا مشکل در اسکن اصلی ست ؟ ممنون می شوم روشن بفرمایید .

همین طور اسکن شده است و قسمت بالای سند قابل رؤیت نیست.