روستای برگ جهان

در گذشته نه چندان دور روستا از یک نظام اداری مشخصی برخوردار بود. در مقاله ای به همین عنوان آقای ابراهیم لبافی اشاره ای به این نظام کرده اند. در مقاله حاضر آقای رجب لبافی زوایایی از یکی از ارکان این نظام که گوگل پا یا نگهدارنده ی گله گاوهاست ارایه کرده اند. بجز آن توضیحاتی نیز در خصوص گاوها ارایه کرده اند که شنیدنی است. پیش نویس مقاله را ایشان تنظیم نموده و من آن را ویرایش و تایپ کرده و با اضافاتی که امیدوارم مورد رضایت ایشان باشد ارایه کرده ام.

علی اکبر لبافی

در بهار گاوهای نر و گوساله های بزرگتر از یک سال و گاوهای ماده ای را که شیر نمی دادند به کوه برده و برای چرا رها می کردند. وظیفه اصلی گوگل پا انجام این کار و نظارت کلی بر گاوها و آماربرداری از آنها بود تا از مکان مورد نظر دور نشوند ، به مزارع آسیب نرسانند ، یا مورد تهاجم درندگان قرار نگیرند ، یا به مناطق خطرناک که امکان پرت شدن وجود داشت نروند ، گاوهای بیمار یا صدمه دیده رسیدگی شوند ، یا دزدیده نشوند و در صورت بروز هر یک از این موارد موضوع را گزارش دهند.

وظیفه دیگر گوگل پا بردن روزانه گاوهای شیرده و گوساله های شیرخوار به کوه در صبحها و بازگرداندن مجدد آنها برای دوشیدن شیرها و اقامت در فضای امن طویله در غروب هر روز بود.

گاوهای دزد

وظیفه دیگر گوگل پا مراقبت از گاوها و جلوگیری از آسیب رساندن گاوها به مزارع بود. گاهی در نزدیکی محل رها کردن گاوها مزارعی قرار داشت که واجد خوراکی مناسب تری برای گاوها بود. گاهی گاوها بطور اتفاقی این مزارع را پیدا می کردند ، یا بعضی از آنها این مزارع را شناسایی می کردند. به این ترتیب که روزها در کوه استراحت کرده و شبها به سراغ آن مزرعه رفته و در آن چرا می کردند. در اثر این کار ضمن خوردن علوفه باغ و سرشاخه ها زمین را لگدمال کرده و سبب از بین رفتن کرتها و شکستن درختان و سفت شدن زمین زراعی می شدند. این موضوع بلافاصله از سوی مالک مزرعه به اطلاع صاحبان گاوها یا گوگل پا می رسید. در این مواقع چاره ای جز دور کردن محل گاو یا گاوهای دزد از منطقه نبود. گاه با وجود فاصله زیاد محل جدید گاوها از مزارع شناسایی شده ، باز گاوهای دزد شده به مزرعه مذکور مراجعه می کردند.

گاوهای راه بلد

گاوها برای جابجا شدن تابع گاو راه بلد می شوند. جابجا شدن در طول شبانه روز برای چرا و نیز برای رفتن به آبشخور لازم بود. گاو راه بلد گاوی بود که قبلاً چند سالی همراه گاوهای دیگر در این منطقه حضور یافته و مسیر حرکت امن و عبور از پرتگاهها یا مکان وجود علوفه و آب را می شناخت. گاوهای دیگر تابع او بودند. اگر چند گاو راه بلد همراه گله بود گاوهای قوی تر جلو افتاده و بلد راه می شدند. گاوها به تبعیت از گاوهای راه بلد به نقاط مختلف برای چرا و خوردن آب حرکت می کردند و شبها مجدد به محل خواب خود بازمی گشتند.

گاوهای وفادار

اگر عبور از صخره یا راهی برای گاوی امکانپذیر نبود ، یک یا دو گاو دیگر نیز همراه آن گاو می ماندند و بقیه به مقصد نهایی می رفتند. گاو وامانده از حرکت را دیگر گاوها تنها نمی گذاردند.

گو خسن

دسته گاوهای رها شده در کوه مکان مناسبی را برای خوابیدن می یابند. در طول روز هرجا که برای چرا و خوردن آب بروند ، شبها به این محل آمده و می خوابند. به این محل گوخسن می گویند. خوابیدن گاوها از نظم و ترتیب دفاعی ویژه ای برخوردار بود. گاوهای ضعیف و گوساله ها در وسط خوابیده و گاوهای نر و قوی اطراف آنها دایره وار حلقه زده و پشت به هم می خوابند. به نحوی که حیوانات درنده برای رسیدن به آنها ابتدا با سر یا شاخ گاوهای نر مواجه می گردند.

گو خسن معمولاً فضای نسبتاً هموار در نقاط بلند است تا ضمن فراهم کردن دید مناسب برای گاوها ، هنگام حمله حیوانات درنده این حیوانات در سراشیبی واقع شوند و گاوها بر آنها مسلط باشند.

گاوهای نگهبان

گاوهای حلقه بیرونی هنگام خواب و استراحت کاملاً مراقب هستند. هرگاه حیوانات کوچکی مانند شغال و روباه به گله نزدیک شوند ، آنها نفس خود را با فشار از بینی خارج کرده و با صدای ایجاد شده ضمن ترساندن و دور کردن این حیوانات ، سایر گاوها را هم گوش به زنگ می کنند. در این حالت گاوها به خود زحمتی نداده و از جا بلند نمی شوند. اما هرگاه حیوانات بزرگتر و درنده ای مانند گرگها به گله نزدیک شوند ، فوراً از جا برخاسته و نعره می زنند و به سمت آنها خیز برمی دارند. اما از گاوهای دیگر هرگز جدا نمی شوند و حتی به هم نزدیکتر شده و حلقه را تنگتر کرده و گاوهای ضعیف را بین خود قرار می دهند.

یاری رسانان

اگر خطر حمله حیوانات درنده جدی باشد گاوهای نر مداوم نعره می زنند و معمولاً این حملات در شب انجام می شود و نعره گاوها در شب به معنای خطر و حمله جدی برای گاوهاست و اگر کسی این صداها را می شنید متوجه می شد به گاوها حمله شده است. همزمان سگهای روستا هم با شنیدن نعره گاوها شروع به پارس کردن می کنند. اگر حیوانات درنده فرار نکردند سگها همزمان با پارس کردن به کمک گاوها می دوند. مسیر صدای سگها یا سمت صدای نعره گاوها محل حمله را نشان می دهد. مردم با رد یابی این صداها به کمک گاوها می شتابند. اگر قبل از رسیدن مردم صدای پارس سگها قطع و به زوزه تبدیل می شد به معنای رفع خطر تلقی می گردید.

هوشمندی گاو ها

گاوها محدوه ای را برای حرکت خود مجاز می شمردند. به نحوی که به خارج از آن محدوده جز با هدایت و راهبری صاحبان خود یا گوگل پا حرکت نمی کردند. در یکی از سالهای گذشته افرادی که قصد داشتند گاوها را بدزدند ، آنها را به طرف افجه حرکت دادند. گاوها تا مرز افجه و سینک می روند ولی بعد از آن از روی این غریزه یا از روی هوشمندی با گاو دزدها مخالفت کرده و از آنها تبعیت نمی کنند. به این ترتیب گاو دزدان به اجبار تعدادی از گاوها را با خود می برند و تعدادی دیگر از گاوها از دست آنها فرار می کنند.

ماجرای گاو دزدی

اتفاق بالا در زمانی می افتد که مرحوم " مدر " گوگل پا بود. گاوهای فراری به روستا آمدند و مردم متوجه شدند اتفاقی افتاده است. برای اطلاع از موضوع ، عده ای به سمت افجه که گاوها از آن سمت آمده بودند رفته و عده ای به سمت کوهها و محل رها کردن گاوها. این عده  گاوها را در کوهها پیدا نمی کنند و عده ی دیگر از اهالی افجه می شنوند که افرادی تعدادی گاو را با خود می بردند. این گاوها نه (9) راس بودند. افرادی از برگجهان در پی گاو دزدان می روند. آنها می دانستند تنها در کشتارگاه است که می شود نه راس گاو را به پول تبدیل کرد. مستقیم به کشتارگاه می روند و گاوها را شناسایی کرده پس می گیرند و به روستا باز می گردانند.