روستا برگ جهان، لواسان، لواسانات، طبیعت گردی، کوه نوردی

شما اینجا هستید: مقالات و مطالب کشاورزی روزگ


روزگ

فرستادن به ایمیل چاپ
میانگین امتیار کاربران: / 2
ضعیفعالی 

به طور جسته و گریخته تاکنون مطالبی در مورد روزگ در این سایت بیان شده است. روزگ ، نوبت آب یا همان حقابه است. این واژه در فرهنگ لغت تعریف و در مقاله آب و آبیاری به طور مختصر شرح داده شده است. اینجا با تفصیل بیشتری به این مهم پرداخته ام.

خوانندگان آگاهی دارند که در برگجهان جز یک مورد در زیادآباد، قنات وجود ندارد و تا چندی پیش همه زمینها با استفاده از جریان آبهای سطحی و توسط آب رودخانه ها و چشمه ها و به صورت سنتی آبیاری می گردید. به تازگی و از 5 - 6 سال پیش به این طرف استفاده از آبهای زیرزمینی (استخراج شده از چاهها توسط پمپ) نیز مرسوم شده است که هنوز درصد بسیار کمی از اراضی را شامل می گردد.

 

رودخانه برگجهان سه سرشاخه اصلی دارد: اندار، میانرود و کنار رود. در محل این سه سر شاخه اراضی زراعی محدودی وجود داشته یا دارد که مستقیماً و با هدایت آب آنها توسط جویها و نهرهای کوچکی آبیاری می شوند. این سرشاخه ها یا دره ها سپس در طول نسبتاً زیادی جریان یافته و تقریبا در نزدیکی هم در محل آبشار و منطقه شورآب به هم پیوند خورده و رودخانه برگجهان یا لوار شکل می گیرد.

در طول مسیر، و بسته به محیط جغرافیایی، هر جا که مناسب بوده باریکه ای از آب این دره ها توسط نیاکانمان جدا شده و زمینهای تک و محدودی را که عموماً متعلق به یک نفر است مشروب می کند. مهمترین این جویها، جویهای میانرود و تنگه اندار و شوراب و پلگ روباف است که قبل از اتصال دره اندار به دره های دیگر در محل شوراب احداث شده اند. عملاً این اراضی جزو اراضی تحت پوشش نهر دشتاها هستند که بعداً ذکر خواهد شد.

بخش اصلی سیستم آبیاری زمینهای روستا نهرهایی است که از رودخانه منشعب می شوند. عموماً اراضی هر نهر به ده بخش تقسیم شده و به هر بخش یک روز نوبت آب یا روزگ تعلق می گیرد. این تقسیم نامه تحت عنوان روزگنامه یا روزگ نمچه است که توسط مالکان ثبت و مهر و امضا شده است و نمونه آن تحت عنوان یک سند (ارسال شده توسط آقای محمدتقی اثباتی) در سایت وجود دارد. این نهرها که در روستا کیله نامیده می شود به شرح زیراند:

کیله چالیمبیری

نخستین نهری که توسط آن آب رودخانه منحرف شده و برای اراضی زراعی و باغها هدایت می گردد نهر چال عنبرین (کیله چالیمبیری) است. این نهر از شرق رودخانه منشعب می شود. طبق قاعده روستا مالکان اراضی چالیمبیری می توانند از نماز صبح تا نماز ظهر با استفاده از آب این نهر اراضی خود را آبیاری کنند. بعد از آن آب این نهر پایین انداخته شده (به داخل رودخانه هدایت می شود) تا به داخل نهر بعدی یعنی نهر دشتاها برود.

نهر چالیمبیری روزگی نیست. یعنی برای زمینهای مختلف مشروب از این نهر نوبت آبی تعیین نشده است. زیرا مقدار آب این نهر نسبت به زمینها زیاد است. اما برای اینکه تداخلی بین مالکان ایجاد نشود و وقت افراد تلف نشود هرساله بین خودشان روزها و ساعتهایی را تعیین می کنند و مشخص می کنند که هر فردی چه روزی زمینش را آبیاری کند. هرچند اگر سر نوبت نیاید هیچ مشکلی بوجود نیامده و می تواند در فرصت دیگری که آب را کسی ندارد و اصطلاحاً آب بیکار است زمینش را آبیاری کند. به این ترتیب و با توجه به اینکه روزشمار هفتگی راحت تر است و به ویژه آنکه افرادی از تهران رفته و در روز های معینی مثل پنجشنبه وجمعه آبیاری می کنند، معمولاً دوره آبیاری باغها در این نهر هفتگی است. یعنی هر فرد در هفته یکبار زمینش را آب می دهد.

شاکیله دشتاها

نهر منشعب دوم نهردشتاها است که از غرب رودخانه منشعب می شود. این نهر پر آبترین نهر روستاست و به شاه کیله معروف است و حوزه تحت پوشش آن وسیعتر از دیگر نهرهاست. چون نام نهرها معمولاً از زمینهایی گرفته می شود که در منتهاالیه آن قرار دارد و مقصد نهایی نهر محسوب می شوند این نهر را کیله دشتاها می گویند. دشتاها بزرگترین اراضی مشروب و انتهایی این نهر است، هرچند بخشهایی از تادر را نیز مشروب می نماید. این نهر چون اراضی بخش سرده را نیز تحت پوشش دارد، گاهی شاکیله سرده نیز گفته می شود.

این نهر تمام آب دره اندار و آب پایین دست کیله چالیمبیری (آب دره های میانرو و کناررو را از نماز ظهر تا نماز صبح روز بعد)، به خود اختصاص داده است. به عبارت دیگر کیله دشتاها از آب تمام سرشاخه های رودخانه برگجهان مشروب می گردد. همانطور که بیان شد اگرچه زمینهای تنگه اندار و پلگ روباف و شیرو در بالادست این نهر هستند ولی نوبت آب آنها مشخص و در روزگهای این نهر ثبت هستند.

تعداد روزگها یا دوره و چرخه آبیاری در کیله دشتاها ابتدا ده روز بود. سه روز روزگ بالابا (از مبدا یا بنگاه تا دره تنگه مرغ) و سه روز روزگ دشتاها (از دره تنگه مرغ تا مقصد یعنی دشتاها وتادر). در سالهای گذشته به دلیل آنکه آب دشتاها کم بود و نیز برخی از مالکان (روزگ ششم و هفتم) بخشی از زمینهایشان در بالابا بود ولی جزو نوبت آب دشتاها قرار داشت و برای بستن مکرر آب از بالابا تا رسیدن به دشتاها مدت زمانی سپری شده و آب هدرمی رفت، این زمینها از روزگ دشتاها جدا شده و با تعدادی از زمینهای روزگ بالابا به طور مستقل یک روز آب را به خود اختصاص داده روزگها به یازده روز افزایش یافت.

در این نهر، وسعت زمینهای هر روزگ حدود 70 تا 75 ری است. و هر ری زمین در حدود 250 متر مربع برآورد می گردد.

نامگذاری روزگها ابتدا به نام مالکان زمینها بوده است. بعدها که زمینها به قطعات کوچکتر تقسیم شده وبه مالکان متعدد تعلق گرفت نام روزگها به شماره روز یا ترتیب آنها نیز مرسوم شد. این یازده روزگ به شرح زیر است:

یک: روزگ اول دشتاها  یا روزگ میرزا حسن خان (شاهانی)

دو: روزگ دوم دشتاها یا روزگ دایی حبیب (کوشکستانی)

سه: روزگ سوم دشتاها یا روزگ میرزا حبیب (پدر محمد همایون)

چهار: روزگ چهارم دشتاها یا روزگ کل رجب (جان نثاری)

پنج: روزگ پنجم دشتاها یا روزگ دشتاهای باشی (طوسی)

شش: روزگ ششم دشتاها یا روزگ دشتاهای حاج علی ممد (لبافی)

هفت: روزگ هفتم دشتاها یا روزگ کل بسین علی (لبافی)

هشت: روزگ اول بالابا یا روزگ بالابای باشی (طوسی)

نه: روزگ دوم بالابا یا روزگ عبدالممد (اثباتی)

ده: روزگ سوم بالابا یا روزگ قحطی (عموما لبافی)

یازده: روزگ چهارم بالابا یا روزگ آخر یا روزگ بالابای حاج علی ممد (عموما لبافی)

کیله شاهن

سومین نهر بزرگ منشعب از رودخانه و دومین نهر منشعب از شرق، کیله شاهان است. در همان ابتدا و در فصل بهار وابتدای تابستان آب دره کوشکستان هم به داخل این نهر وارد می شود. در بقیه فصول آب این دره خشک می شود.

نام این نهر برخلاف قاعده معمول فقط نام خود را از محله شاهان گرفته است. شاید به این دلیل باشد که بیشترین اراضی مشروب از آن در شاهان وپیرامون آن قرار دارد. با وجود این نامگذاری کیله سرده وشاهان می تواند ناشی از تقسیم دو قسمتی روستا به شاهان و سرده باشد که نمونه دیگرش را می توان در واژه های این دست وآن دست و نمودش را ساخت دوبخشی اماکن عمومی مثل حمام و حسینیه دید.

تعداد روزگهای این نهر نیز ده تاست:

اول: روزگ اون دست او (متعلق به افراد این دست یعنی سردهی و پادهی است)

دوم: روزگ باغارو

سوم و چهارم و پنجم: روزگ شاهن

ششم و هفتم: روزگ لنگاور

هشتم و نهم و دهم: روزگ بالانجو

قطعاً هر یک از روزهای تکراری فوق نامهای جزیی تری نیز دارند. مثلاً یک روز آب بالانجو ممکن است به نام روزگ حاج علی اصغر مشهور باشد، که نگارنده به جزییات بیشتر در این خصوص دست نیافته است.

گاهی به دلیل کم آبی به طور غیر رسمی مالکان نهر شاهن آب نهر چالیمبرین را که باید به نهر دشتاها برود، به داخل نهر شاهن هدایت می کنند.

کیله اووگ

نهر آبک یا کیله اووگ چهارمین نهر منشعب از رودخانه و دومین نهر منشعب از غرب رودخانه است. این نهر جزو نهرهای کوچک و کم آب با اراضی محدود است و به همین دلیل از "گ" تصغیر در نامگذاری آن استفاده شده است. این نهر اراضی آبک را مشروب می کند. به دلیل فراوانی آب نسبت به زمینها در این نهر نیز مانند چالیمبیری روزگ تعیین نشده ومالکان با توافق بین خود  نسبت به آبیاری اقدام می کنند. در مواقع کم آبی با هماهنگی قبلی آب این نهر جهت کمک به نهرهای پایین دست خود به رودخانه هدایت می شود.

کیله باغارو (گته زمین)

پس از کیله اووگ دونهر باغارو و گته زمین اما هر دو از سمت شرق رودخانه منشعب می شدند. در سالهای گذشته که سیل بنگاه کیله گته زمین را از بین برد این دو نهر به یک نهر باغارو محدود شدند. آب این نهر نیز روزگی نیست و با توافق وهماهنگی مالکان آنها انجام می شود.

کیله شیرن

نهر شیران ششمین نهر منشعب از رودخانه است که از سمت غرب رودخانه جدا می شود. آب ورودی به این نهر از رودخانه اصلی زیاد نیست ولی در طول مسیر آب دره تنگه مرغ و فاضلاب روستا نیز به آن وارد می شود. میزان آب این نهر به نسبت اراضی مشروب آن از همه نهرهای روستا کمتر است. به این ترتیب سابقه کم آبی این نهر از همه بیشتر است. به این ترتیب در مواقعی که کم آبی است با انجام هماهنگی لازم، آب کیله اووگ یا حتی باغارو به داخل آن هدایت می شود. روزگهای این نهر نیز ده روز وبه قرار زیر است. به طور میانگین اراضی هر روزگ حدود 25 ری است. به این ترتیب در مقایسه با کیله دشتاها حدود یک سوم است. شایان ذکر است تصویر روزگنامه این نهر تحت عنوان یک سند در بخش مقالات سایت و توسط آقای محمد تقی اثباتی درج شده است. از مقایسه نامگذاریهای زیر با سند مذکور اختلافاتی مشاهده می شود که ناشی از تغییر مالکیت ها و نیز نامگذاری خلاصه تر برای هر روزگ نسبت به نامهای اشاره شده در سند در گفتگوهای روزمره روستاییان است:

اول: روزگ باغ ملک یا روزگ میرزعلی (طوسی) یا روزگ حاج روستم

دوم: روزگ کل ممدعلی (مجاوری)

سوم: روزگ باغ ملک یا روزگ کل رحمت(مقدس)

چهارم: روزگ تادر یا روزگ کل غلمسین (عموما اثباتی و جان نثاری)

پنجم: روزگ ممدعلی (اثباتی)

ششم: روزگ سوآستونه (جان نثاری و شاهانی)

هفتم: روزگ کش کهو یا روزگ کل امان الله (پلویی)

هشتم: روزگ حاج ممد (لبافی)

نهم: روزگ حاج ممد (لبافی) که به روزگ حاج علی اصغر (علیمردانی) تغییر یافت

دهم: روزگ پشت بالاغشا یا روزگ کل اسدالله (طوسی).

بنگاه و مسیر ابتدایی این کیله چند سالی است که واریز نموده و توسط سیلی بزرگ تخریب شده است. به این دلیل هدایت آب از رودخانه به نهر توسط لوله انجام می شود که خود بر کم آبی این نهر افزوده است.

کیله لزیم بره

این نهر پس از کیله شیرون از رودخانه و از سمت شرق جدا می شود. تعداد روزگهای این نهر 9 روز است. 3 روز متعلق به اراضی لش میدان و بقیه مربوط به اراضی لزیم بره و دلموشا است.

کیله زیادباد

این نهر هفتمین نهر منشعب از رودخانه است واز سمت غرب رودخانه جدا می شود. دوره این نهر 12 روز است یعنی 12 روزگ دارد.

اول: روزگ شیرن

دوم: روزگ حاج علی (علیمردانی)

سوم: روزگ حاج حمزه (اثباتی)

چهارم: روزگ علی ممد (کوشکستانی)

پنجم: روزگ اوستاخان جان (کوشکستانی)

ششم: روزگ جیروای وخمی (پلویی)

هفتم: روزگ لیمادر یا عیساخان ثانی (کوشکستانی)

هشتم: روزگ پولگ (مجاوری)

نهم تا دوازدهم: چهار روز روزگ زیادباد (محمد همایون و میرزا حسن خان)

اراضی زیادآباد چند سالی است که توسط سپاه خریداری و تملک شده است. به این ترتیب 4 روز حق آب مذکور عملاً از اختیار روستا خارج شده است.

کیله بن نسوم

این نهر هشتمین و آخرین نهر مربوط به اراضی برگجهان است و کوچکترین نهر در میان این نهرهاست. مالکان این نهر با توافق میان خود برای آبیاری از این نهر استفاده می کنند.

بجز نهرهای فوق بخشهای محدود و کوچکی در روستا با بهره گیری از آب دره ها وچشمه ها آبیاری می شوند. دره تنگه مرغ، دره تادر، دره شیرن،دره کوشکستن، و مجموعه اش مرغ ودره های پایین دست آن از آن جمله اند. مهمترین نهر در میان این دسته از نهر ها و چشمه ها کیله پش بالابا است. این کیله 13 روز روزگ دارد که من متاسفانه هنوز جزییات بیشتر در این مورد را جمع آوری نکرده ام. بخش اصلی آب این نهر و تمام آب بقیه قسمت ها از آب چشمه است. معمولاً چون آب چشمه ها کم است و مستقیماً برای آبیاری به روش سنتی کافی نیست ابتدا با جمع آوری تدریجی (در طول شبانه روز) داخل استخر، حجم زیادی آب ذخیره می شود و سپس آب استخر یکمرتبه و در مدتی بین نیم ساعت تا دو ساعت تخلیه و برای آبیاری استفاده می شود. عموماً استخرها شخصی نبوده و به صورت مشاع و مشترک بین چند مالک است و متناسب با اراضی روزگنامه ای دارند که بین هفت تا 12 روزگ است.

تعیین روزگ برای زمینها در گذشته شیوه مناسبی بود. زیرا روزگها یا هر روز آب معمولاً متعلق به یک نفر بود. اما در این شیوه آبیاری پس از تفکیک زمینها و وجود مالکان متعدد مشکلاتی بروز کرده است. اراضی یک روز آب ممکن است به ده ها قطعه تقسیم شده باشد و هر قطعه مالکی یا آبیاری متفاوت داشته باشد. اما برای این ده ها قطعه زمان مشخصی از روز تعیین نشده وفرد مجاز است از صبح زود تا صبح فردا برای آبیاری به سر نهر یا آب مراجعه کند. این وضعیت گاهی سبب می شود که مدتی هیچ کس مراجعه نکرده و برعکس زمانی ده نفر برای آبیاری مراجعه کنند که هم موجب اتلاف آب و هم اتلاف وقت افراد می شود.

علاوه برآن ممکن است نفر اول آب را برای آبیاری زمینی در شرق ببرد و نفر بعدی آب را برای آبیاری در غرب ببرد که بازهم با اتلاف آب و وقت همراه می شود. بومیان خود به این مشکل واقفند و در زمان کم آبی از شیوه ای به نام از جلو از دنبال استفاده می کنند. در این شیوه روزگها برقرار است ولی اراضی یک روزگ به ترتیب از سمت جلوی نهر یا انتها (دنبال) آبیاری می شود. با این شیوه نوبت آب هر فرد در روزگ خود تقریباً مشخص است و از اتلاف آب و وقت جلوگیری می شود.

بومیان باز متوجه شدند که با این شیوه مشکل به کلی رفع نمی شود. زیرا اراضی هر روزگ نیز متمرکز نیستند و زمینها از هم فاصله دارند و در میان آنها اراضی دیگر روزگها هم وجود دارد. این مشکل با شیوه از جلو از دنبال کردن نهر مرتفع می شود. یعنی در زمانهایی که آب نهر بسیار کم می شود، نوبت آب زمینها یا همان تقسیمنامه و روزگ نادیده گرفته شده، آبیاری زمینها از ابتدا یا انتهای نهر به ترتیب استقرار زمین یکی پس از دیگری انجام می شود تا به آخر برسد.

یک پیشنهاد: من نمی دانم چند نفر مثلاً در نهر دشتاها مجبور هستند هر یازده روز دست کم یکبار برای آبیاری زمینی مراجعه کنند. شاید 15 نفر برای هر روز رقم زیادی نباشد. اگر به طور میانگین در هر وعده آبیاری با محاسبه زمانی که لازم است هرفرد بالای سر دیگران بایستد تا نوبت آبیاری او شود و آمد و رفتهای مکرر زمان هر آبیاری 2.5 ساعت منظور گردد، که باز هم رقم حداقلی است، برای آبیاری هر روز 37 نفر ساعت وقت تلف می شود. این درحالی است که هر شبانه روز 24 ساعت است. یعنی 50 درصد اتلاف وقت.

از طرف دیگر معمولاً آبیاران مالکان زمین نیستند و برای آبیاری زمین کاری به مدت زمانی که وقت می گذارند، ندارند. معمولاً حق الزحمه آبیاری زمینها مقطوع و بسی گرانتر از زمانهایی است که برحسب ساعت توسط آبیار صرف می شود. مثلا اگر زمینی 12 نوبت آبیاری می شود و هرنوبت 2.5 ساعت، آبیاری حدود 30 ساعت وقت می برد که معادل کمتر از 4 روز کارگری است. اگر اجرت هر کارگر در روز 12 هزار تومان محاسبه شود اجرت آبیاری باید 45 هزار تومان باشد که قطعاً با روش موجود دو برابر آن یعنی 90 هزار تومان پرداخت می شود. یعنی 100 درصد اتلاف سرمایه. اگر همین 90 هزار تومان ملاک قرار گیرد، برای کل نهر و همه زمینها هزینه آبیاری بالغ بر 14.8 میلیون تومان می شود.

اگر 3 نفر به طور شیفتی کار آبیاری را انجام دهند و یک نفر هم اضافه به عنوان رزرو استخدام شود (این فرد رزرو را می شود حتی فقط برای نیمه دوم دوره آبیاری استخدام کرد) اجرت 4 نفر برای دوره چهارماهه آبیاری 5.8 میلیون تومان می شود. یعنی بیش از 150 درصد صرفه جویی. این درحالی است که با اتخاذ این روش، از جلو از دنبال شدن واقعی نهرنیز شکل گرفته و از این بابت مدت زمان زیادی نیز آب بیکار خواهد شد یا مازاد خواهد ماندو در زمان کم آبی  تلف آب به حداقل ممکن می رسد.

 

FacebookTwitter
نظر (5)
  • علی اکبر لبافی

    امروز که مقاله بالا را پس از درج در سایت مرور می کردم متوجه شدم در نام طوایف اشاره شده در نهرها به ویژه کیله سرده نام طایفه پلویی نمودی ندارد. اما با کمی تامل متوجه شدم بخش عمده کیله چالیمبیری، و تقریبا تمام نهر اووگ و روزگ اول کیله دشتاها و کیله بن نسوم و روزگ جیروا از نهر زیادآباد و نیز اراضی سرآب کیله پشت بالابا متعلق به پلویی ها بوده است. نکته دیگری که حدس می زنم و این حدس کمک شایانی به من می کند این است که اراضی طایفه پلویی معمولا در مکانهای سرآب و نزدیک به منبع آب(رودخانه یا چشمه ) است. من پیش از این در مقاله طایفه پلویی احتمال داده ام بومیان نخستین روستا همین طایفه باشند. مکانهای استقرار اراضی خانواده پلویی به شرح بالا می تواند نشانه دیگری بر تایید این ادعا قلمداد گردد. یعنی چون نخستین ساکنان بودند اراضی نزدیک به منابع آب را تملک کرده اند. سایر طایفه ها متعاقبا این نهرها واراضی را توسعه داده اند. تنها استثنا مربوط به اراضی جیروا و کش کهوست که در انتهای نهرهاست. این استثنا می تواند ناشی از تملک اراضی جدید توسط این طایفه در دوره های بعدی باشد یا اراضی مستعد دیمی کاری بوده اند که پس از توسعه نهرها مشروب شده اند.

  • saied esbati

    با سلام به حقک عزیز
    دستت درد نکنه مطلب جالبیه. من اتفاقا چند شب پیش یه خوابی دیدم که یه جورایی به این مطلب نزدیک بود.
    خواب دیدم که نوبت آب زمینمان در دشتها بود و من هم مامور آبیاری. آب را به زمینمان برده و در کرت اول گذاشته بودم که آب قطع شد هر چه صدا زدم کسی جواب نداد بیل را برداشته و راه افتادم از سرسو تا بالابا رفتم آب نبود تا شوراب رفتم صدمتری تنگ اندار وسط نهر یه خرس بزرگ نشسته بود و کامل جلوی آب را بسته و خودشو خنک میکرد نت بدون ترس شروع به داد و بیداد با لفظ برگجونی کردم و خرس هم زبان گشوده و با لفظ برگجونی جواب من را میداد و قبول کرد که مسیر آب را باز کنه.
    حالا به نظر شما تعبییر این خواب چیه؟

  • saied esbati

    یه غلط املایی دارم منظورم از نت من بود.

  • majid moghaddas

    با سلام.
    علی اکبر عزیز مقاله ی جالبی بود که نمایانگر نظم در یک اجتماع کوچک و قدیمی بود.از تلاش شما برای تهیه این مطلب خوب ممنونم.
    آقای اثباتی سلام.
    امیدوارم که خواب شما نشانه ظهور یک انسان زورگو و قدرتمند که باعث محروم کردن مردم روستا از حق و حقوق خود می شود، نباشد.

  • علی اکبر لبافی

    راستش آقا سعید اول سلام.
    دوم اینکه خیلی کم پیدایید. سایت که حالا مثل خانه ارواح شده است شما دیگه چرا مطلبی نمی نویسید؟
    اما بعد....
    خوشبختانه من در همه زمینه ها مهارت دارم!. تعبیر خواب هم بلدم! تعبیر آن رفع تحریم های اقتصادی بزرگی است که دشمنان برعلیه ایران به راه انداخته اند. در واقع حق مسلم ما را نمی دهند. ما باید فقط مثل شما بدون ترس از آنها داد و بیداد کنیم. بالاخره آنها قبول می کنند و راه را باز می کنند. تعبیر زبان برگجونی هم احتمالا ادبیات جالب و جدید دولتمردان ماست. مثل لولو، و اونجایی که می سوزه و...


تنها کاربران عضو شده در سایت می توانند نظر خود را ارسال کنند!
اگر در سایت عضو هستید با نام کاربری و رمز عبور خود در سایت وارد شوید
برای ارسال نظر لطفاً قوانین سایت را در نظر داشته باشید...


 
 
 
 

فرهنگ لغات برگجهانی

محبوب ترین مطالب


Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_mostread/helper.php on line 79

آخرین مطالب


Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /home/cmatcar7/public_html/modules/mod_latestnews/helper.php on line 109