روستای برگ جهان

جناب اقاي مصطفي لبافي متن شما را خواندم ونا خود اگاه با توجه به شعرهاي سپهري كه شما در متن اورده بوديد شعري به ذهنم رسيد كه اين چنين است:

كيست كه بتواند اتش بر كف دست نهد و با ياد كوههاي پر برف قفقاز خود را سرگرم كند
يا تيغ تيز گرسنگي را با ياد سفر ه هاي رنگارنگ كند كند
يا برهنه در برف ديماه فرو غلتد و به افتاب تموز بينديشد
نه ،هيچ كس هرگز چنين خطري را به چنان خاطر ه اي تاب نياورد
از انكه خيال خو بيها در مان بديها نيست
بلكه صد چندان بر زشتي ان مي افزايد...

باسلام خدمت آقا مصطفی
بی شک شرکت تعاونی خانواده های لبافی می تواند نمونه ی موفقی باشد برای خانواده هایی که دوست دارند کار جمعی بکنند که مشابه سایر کارهای جمعی مرسوم مانند هیاتهای عزاداری یا جلسات قرآنی یا صندوقهای قرض الحسنه نباشد. این شرکت توانست با اهدافی که ترسیم نمود بزرگترین جمع خانوادگی را نه تنها در برگجهان بلکه بی اغراق تا آنجا که من مطلع هستم در تهران حول محوری بجز سه محور یاد شده فراهم آورد.
اگرهدف همین بوده علی رغم ریزشهای مکرری که صورت گرفت شرکت کماکان موفق بوده است،هرچند به انتظارات اولیه پاسخ نداد.اینجا باید گفت شاید انتظارات اولیه به دور از واقعیتها و بسیار خوشبینانه در اذهان ترسیم شده بود.
من از درج مقاله ی مستدلتان که به نظرم می رسد پاسخی در مرحله نخست به موضع گیریها و نظرات بنده است بسیار خرسند شدم زیرا این نخستین بار است که یکی از موسسین محترم شرکت که با عملکرد من مخالف هستند بدون قهر و عصبانیت با دلیل و منطق و از طریق گفتگوی رو در رو و نه ارسال پیغام وپسغام این موضوع را طرح کرده اند.
من از خوانندگان سایت عذر خواهی می کنم زیرا شاید تصور کنند این موضوعات خانوادگی است و ارتباطی با سایت ندارد، باید اضافه کنم این سایت نمی تواند مسایل خانواده ها را نادیده بگیرد. علاوه برآن شروع کار این سایت به شدت با این شرکت گره خورده بود تا جایی که لااقل قصد من این بود که این سایت به نام شرکت مذکور فعالیت کند که خوشبختانه اینطور نشد.
همه ی آنچه آقا مصطفی فرموده اند درست است.نادرست تصور من از هدف تاسیس شرکت بوده است.آنچه من فکر می کردم این بود که هدف اصلی موسسین کار فرهنگی و جمع کردن خانواده بوده است.ولی چون سابقه ی کار فرهنگی وجود نداشته است محور کار را بر تدوین اساسنامه ی فعالیت های اقتصادی قرار داده اند.
انجام کارهای فرهنگی جنبی مانند اهدای جوایز فرهنگی و تاکید سخنرانان روز مجمع به اینکه تجمع خانواده از فعالیت اقتصادی مهمتر است و اینکه بارها و بارها به خاطر مسایل خانوادگی روشهای مناسبتر و سودآورتر اقتصادی نادیده گرفته شد که اساسا با شرکتی که هدفش کار اقتصادی است در تناقض بود.اینها مرا گمراه کرد.
در این میان الزام کردن من به کاندیدا شدن مجدد در حالی که یک مرحله به دلیل عدم انجام کار فرهنگی استعفا کرده بودم مرا دوباره دچار گمراهی کرد. جالب است بیشترین رای را هم زمانی آوردم که مدعی انجام کار فرهنگی در شرکت شدم.این رای بالا باز مرا گمراه کرد.پس از چند جلسه حضور با انگیزه و عدم توجه مجدد به مسایل فرهنگی سبب شد دوباره راه قبلی یعنی عدم حضور در جلسات را پی بگیرم که این بار از من خواسته شد بیایم و به تعدادی از این امور فرهنگی اشاره کنم.رفتم و چند مساله از جمله تدوین کتابی در مورد برگجهان را مطرح کردم که یادم هست آقا سیف الله بیان کردند آقای جان نثاری مدتی است این کار را دارند انجام می دهند.من موضوع سایت را مطرح کردم که بیان شد باید بیشتر راجع به آن تحقیق شود وما در دوری افتادیم مشابه مذاکرات هسته ای ایران.آنچه مهم بود وقت کشی یا خرید زمان بود.کاش آقا مصطفایی بود وهمان روز اول حرف آخر را که امروز می فرمایند می گفتند.همین

از پدرم شنيده‌ام كه هدف تأسيس شركت بزرگه جمع آوري حق السرانه از خانواده‌ها بوده است، چون تا جايي كه در جريان هستم آن زمان بين برگ جهان و سينك هم اختلاف وجود داشته و هر طايفه بايد هزينه هاي اين اختلافات را نيز پرداخت مي‌كرده ...

سلام

در ابتدا طرح يك موضوع انحرافي (.لعنت خدا بر قومي كه ايكون را افريد ! )

در جايي شاملو خطاب به سپهري و در مصاحبه اي گفته بود :جوي و ابي كه مي گويي گل نكنيم خوني است، و شعر هاي او را يك "عرفان نا بهنگام "خوانده بود.
چيزي را متوجه نمي شوم .،رابطه ي شعر هاي مولوي ،كدكني،و سپهري و همگي در يك متن كه موضوع ان مربوط به شركت بازرگاني و يا...طايفه ي خاصي است .و براي اثبات غير قابل تغيير بودن ماهيت شركتي از اين دست كه هدفي به ظاهر اقتصادي داشته ،متوسل شدن به شعر ،ان هم در سپهري و اين همه سهراب سپهري در اين نوشته....

لازم ديدم چند نكته را به دوستان و عزيزاني كه نقد و متني در ارتباط با مطلب فوق را نگارش فرموده اند عرض كنم :
دوست عزيز (آفتاب كوه)
1 – اميدوارم در سپيده دمي زود هنگام پرتو آفتاب محبت و دوستي از وراي آن كوه برآيد و ما دوباره دست در دستان هم شاد و خندان به استقبال آن بدويم تا خاطره غلطيدن در برف را به نوعي زيباتر دوباره بازيابيم .
2 – شعري از آقاي شهاب مغربين با عنوان " هواي تازه " را در جايي خواندم و آنرا حتي اگر شنيده و يا خوانده باشي ، به تو تقديم مي كنم :

مي خواستم دنيا را عوض كنم
دنيا عوض شد
اما كار من نبود

مي خواستم انسان را دگرگون كنم
انسان ها دگرگون شدند
نه آنگونه كه من مي خواستم

حالا ديگر
فقط مي خواهم
تو را نگه دارم
همانگونه كه بودي
بي هيچ تغييري
پيچيده در روياهاي كاغذي ام

و تو
مي دانم
عوض نخواهي شد
همانگونه كه بودي گريزپا
پر طغيان و تغير
ويرانگر
رودخانه آتش

دوست عزيز ليلا خانم
بنده از شركت بزرگه خاطراتي دارم كه اگر نگويم از خاطرات پدر شما مهم تر بوده اند قطعا اهميت كمتري نداشتند ولي باز توضيح ميدهم كه : ما براي وصل كردن آمديم – ني براي فصل كردن آمديم ! و سعي كنيم در خاطره هايمان از دوستي ها ياد كنيم .و خلاصه اينكه اميدوارم بتوانيم درخت دوستي بنشانيم .

دوست عزيز (راه سول)
1 – اگر جسارت تلقي نگردد اميدوارم كه در آينده از واژه " راه صلح " جهت نام كاربري در سايت استفاده كنيد !
2 – به اعتقاد بنده و به جرات زنده ياد شاملو يكي از ستارگان نادر و درخشان شعر و ادبيات معاصر بوده و خواهد بود .
3 – ........( در جايي شاملو خطاب به سپهري و در مصاحبه اي گفته بود :جوي و ابي كه مي گويي گل نكنيم خوني است، و شعر هاي او را يك "عرفان نا بهنگام "خوانده بود) .......آنطور كه بنده خوانده و يا شنيده ام ، اين مطلب را زنده ياد شاملو در سال 1359 و در ارتباط با شعر " " آب را گِل نكنيم " خطاب به سهراب سپهري گفته اند . در اين رابطه لازم به ذكر ميباشد كه زنده ياد شاملو در سال 1374 اگر نگوييم اين گفته را پس گرفت بلكه بطور قطع آنرا اصلاح كرد .

سلام

مقصود شما را از تغيير نام كاربري ام متوجه نشدم .در مورد شعرهاي سپهري هم بحث هاي زيادي است كه سعي مي كنم به اجمال به آن اشاراتي داشته باشم .در مورد اصلاح يا پس گرفتن حرف شاملو هم پي گيري كردم اما موفق به دريافت آن نشدم لطفا اگر منبعي وجود دارد بفرماييد.
دوست عزيزم شما را ارجاع مي دهم به" شعري كه زندگي است " از شاملو . و اينكه شاعر بايد در عصر ما اساسا چگونه باشد .متعهد به اجتماع ،جغرافيا و تاريخ چه به لحاظ فرم و چه محتواي شعر .
بايد تاكيد كنم كه تعهد شاعر با شعر سياسي ويا سياه تفاوت دارد و منظور هم اين نيست كه بخواهيم يك نسخه ي از پيش نوشته شده را براي شاعر در نظر بگيريم.

سارتر، مقاله اي دارد به نام" مسئوليت نويسنده "كه در آن اشاره مي كند "اگر نويسنده اي در مورد يكي از قسمت هاي جهان سكوت كرد اين حق را داريم كه از او بپرسيم چرا جاي اين موضوع در باره ي فلان موضوع صحبت كرده اي؟
مقايسه كنيد: من از نهايت شب حرف مي زنم / من از نهايت تاريكي /و از نهايت شب حرف مي زنم /اگر به خانه ي من آمدي براي من اي مهربان چراغ بيار /و يك دريچه كه از آن /به ازدحام كوچه ي خوشبخت بنگرم (فرخزاد)
به سراغ من اگر مي آييد / نرم و آهسته بياييد/ مبادا كه ترك بردارد /چيني نازك تنهايي من.(سپهري)

آقاي سپهري !

آيا شعر شما تبليغ همان روحيه ي برج عاج نشيني برخي هنرمندان نيست كه ترس از ترك برداشتن و بر چيده شدن بساط آن داريد؟
آيا شعر شما همان خاطره اي نيست –دوستمان نيز در بالا اشاره كرده اند –كه ما را از شناخت اصولي بدي ها باز مي دارد؟
چرا ،وقتي طناب دار/ چشمان پر تشنج محكومي را/ از كاسه با فشار بيرون مي ريخت.
شما در اين جغرافياي محكوم و گرسنه –در طول تاريخ - به غير از انار ،شقايق ، سيب ،و...از اينگونه فانتزي هاي غير قابل باور نديدي؟
وقتي كلاه گل و گشادي به نام خوشبيني بر سر آدم گذاشته اند(به جاي واقع بيني) در يك "سال كبيسه" و با كمك بي دريغ و بي وقفه رسانه ها از داخل و خارج مرزها و شست و شوي مغزي و بيست و چهار ساعته ي جريان هاي ضد انساني كه هيكل ديو گونه ي خود را گستر ده اند و با ريشخندي به حر كت هاي نا چيز و انساني مي نگرند و وقيحانه آنان را محتوم و بي جربزه نشان مي دهند ....
چرا آقاي سپهري!

شاعر زمانه ي خويش نبودي؟ و مردم بيچاره زمان خود را كه سفره هاي خالي شان آنان را تا مرز جنون بر ده بود.(نه به خاطر يك شاعر متعهد) بل به خاطر يك انسان آنان را متوجه" ديو و دد" هاي شوم آن روزگار نساختي و يك ريز به آنان "خاطره" ي آن سفره ها را ياد آوري كردي تا سر نخ را گم كنند.
جداي از اينها شعر سپهري ايرادات فني دارد مثلا شما همين شعر كه در متن آمده را مي توانيد براحتي به جز يك سطر حذف كنيد بي آنكه به ساختمان شعري آن لطمه وارد شود و مفهوم شعر از بين برود.,و مواردي از اين دست كه در اين مجال نمي گنجد.
در قحط روح و عشق و ايمان آدمي ، يك رفاه نسبي و بخور و نمير را با چنگ و دندان طلب مي كنيم !
حقيقت كجاست؟

زياده گويي بنده را در اين باره مي بخشيد.
.

مروري مجدد بر شعر امروز

ممكن است درباره آخرين برداشت‏هاى‏تان در مورد شعر صحبت كنيد؟
- نمى‏دانم اين خوب است يا بد، اما سال‏هاى درازى است كه برداشت‏هاى من تغيير نكرده. به خلاف ِ اميدها و آرزوها كه با بالا رفتن سن و نزديك شدن به انتهاى راه به‏كلى ديگرگون مى‏شود. روزگارى همه آرزوهايم در موسيقيدان شدن به بن‏بست مى‏رسيد. بعد به شعر پرداختم. پشيمان نيستم.
اماامروزهمه دغدغه‏ام‏اين‏است‏كه‏آخرين‏شعرم‏چيزى‏باشدكه‏به‏همه‏زندگيم بيرزد. چيزى‏باشدمثل‏آخرين‏كمانكشى‏آرش‏وبه‏عقيده‏فرنگى‏هامثل آخرين آواز قو. مى‏گويند قو به دريامى‏زند و پس ازخواندن زيباترين آوازش مى‏ميرد.هنوزنتوانسته‏ام‏باهمه‏جانم‏به‏دريابزنم و براى‏همين‏است كه‏هنوززنده‏ام.
شعر يك حادثه است. حادثه‏ئى كه زمان و مكان سبب سازش هست اما شكل‏بنديش در «زبان» صورت مى‏گيرد. پس ترديدى نيست كه براى آن بايد بتوان همه امكانات و همه ظرفيت‏هاى زبان را شناخت و براى پذيرائى از شعر آمادگى يافت.
كلمه در شعر مظهر شى‏ء نيست، خود شى‏ء است كه از طريق كلمه در آن حضور پيدا مى‏كند، با رنگ و طعم و صدا و حجم و درشتى و نرميش، با القائاتى كه مى‏تواند بكند، با تداعى‏هائى كه در امكانش هست، با بارى كه مى‏تواند داشته باشد، با تمام فرهنگى كه پشتش خوابيده، با تمام طيفى كه مى‏تواند ايجاد كند و با تمام تاريخى كه دارد. بناچار اين همه بايد براى شاعر شناخته شده و تجربه شده باشد. او نمى‏تواند از تلخى زهر سخن بگويد مگر اين‏كه آن را چشيده باشد، و نمى‏تواند براى مرگ رجز بخواند مگر اين‏كه به‏راستى در برابر مرگ سينه سپر كرده باشد. اما نخواهد توانست از اين تجربه‏ها در آفرينش شعر سود بجويد مگر آن‏كه با روح هريك الفتى شاعرانه به هم رسانده باشد.
مى‏گويند بلاغت و هنر كلامى، درنهايت، احساس و عاطفه را مى‏پوشاند. حرف از اين بى معنى‏تر نمى‏شود. مثل آن است كه ادعا كنيم اگر نجار راز كامل اره كشيدن را دريابد تخته را كج مى‏برد. زبان ابزار فعليت بخشيدن به شعر است. اين چه حرفى است كه هرچه به زبانِ شسته روفته‏تر نزديك بشويم از شعر دورتر خواهيم افتاد حال آن‏كه تنها از اين راه است كه مى‏توان جان شعر را متبلور كرد. بله اگر بخواهيم شعر قلابى بتراشيم با بهره‏جوئى از زبانِ بسيار شسته رفته آسان‏تر به مقصود مى‏رسيم.
تصور مى‏كنم يك اشكال بزرگ كار در اين‏جا است كه بسيارى از خوانندگان شعر راه مواجهه با آن را نيافته‏اند و معمولاً از زاويه‏ئى با شعر برخورد مى‏كنند كه منقصه آفرين است. اين برگ كاغذ را بايد ابتدا از روبه‏رو نگاه كنيم. اگر از پهلو نگاهش كنيم ممكن است با يك تكه نخ عوضى بگيريم. البته پس از آن‏كه از برابر نگاهش كرديم براى آن‏كه ضخامتش را هم بفهميم لازم است نگاهى هم از پهلو به‏اش بيندازيم.
گفتم كه كلمات در شعر مظاهر اشيا نيست بل‏كه خود اشياء است كه از طريق كلمات در شعر حضور پيدا مى‏كند. خواننده شعر اگر اين را نداند درصد زيانبارى از شعر را از دست مى‏دهد. از عبيد زاكانى است كه: «يكى پرسيد قيمه به قاف كنند يا به غين؟ - گفت اى برادر، غين و قاف بگذار كه قيمه به‏ گوشت كنند.» - در حرف من چيزى هست در حد پاسخ آن مرد. منظورم اين است كه در شعر واقعاً قيمه به گوشت كنند.
- مثالى مى‏آوريد؟
- ببينيد. من مى‏گويم قنارى. اين قنارى قاف و نون و چند تا حرف و حركت و صدا نيست، يك معجزه حيات است. كلمه را بگذاريد و بگذريد. قنارى را ببينيد. حضور قنارى را دريابيد. خود پرنده را با همه وجودتان حس كنيد. رنگش را با چشم‏هاتان بنوشيد آوازش را با جان‏تان. وقت خواندن تماشايش كنيد - تجسم عينى يك چيز حسى - و به آن شورى انديشه كنيد كه تمام جان او را در آوازش مى‏گذارد. زيبائى خطوط اين حجم زنده پرشور را با نگاه‏تان بازسازى كنيد تا به عمق مفهومِ ظرافت برسيد. و تازه اين همه‏اش نيست؛ اين‏ها همه نقطه حركت است تا درمجموع بتوانيد ژرفاى مفهوم معصوميت را دريابيد تا شفقت، درست در آن جائى كه بايد باشد، يعنى در سويداى قلب بيدار شود و با تمام انسانيت در برابر اين «جانِ موسيقى» به نماز بايستد. اشكال اصلى هميشه در شعر نيست، غالباً در طرز برخورد خواننده با شعر است.
(قسمتي از مصاحبه ناصر حريري با زنده ياد احمد شاملو )

مصاحبه با احمد شاملو - 1
- در باب سهراب سپهري نظرتان چيست ؟
- بايد فرصتي پيدا كنم يك بار ديگر شعرهايش را بخوانم ......
متاسفانه در حال حاضر تصوير گنگي از آن ها در ذهن دارم. ميدانيد؟ زورم مي آيد آن عرفان نا بهنگام را باور كنم. سر آدم هاي بيگناه را لب جوب مي برند و من دو قدم پايين تر بايستم و توصيه كنم كه "آب را گل نكنيد"! تصور مي كنم يكي مان از مرحله پرت بوديم ، يا من يا او. شايد با دوباره خواندنش به كلي مجاب بشوم و دستهاي بيگناهش را در عالم خيال و خاطره غرق در بوسه كنم . آن شعرها گاهي بسيار زيباست ، فوق العاده است ، اما گمان نمي كنم آبمان به يك جو برود . دست كم براي من "فقط زيبايي " كافي نيست ، چه كنم.

* نقل از كتاب " هنر و ادبيات امروز " گفتگو با ناصر حريري -كتابسراي بابل - 1365.
--------------------------------------------------------------

مصاحبه با احمد شاملو - 2
- آقاي شاملو ، از فروغ و سهراب شعر كدام يكي بيشتر به دلتان مي نشيند ؟
- فروغ . چون عرفان سهراب را باور نمي كنم .
گفتم : - زبان سپهري براي مردم دلپذير تر است . اما مثل اينكه شما با زبان سهراب زياد موافق نيستيد و حتا يك جايي گفته ايد آبتان با هم به يك جو نمي رود.
- ولي من با "زبان" سهراب اشكالي ندارم. چون او و فروغ را از اين لحاظ در عرض هم مي گذارم. مشكل من و سهراب دنيايي است كه او از آن صحبت مي كند . من دنياي او را درك نمي كنم. بهشت او اصلا از جنس جهنم من نيست. ببين : تو حتا وقتي كه تا خرخره لمبانده باشي هم مي تواني معني حرف مرا كه مي گويم "گرسنه ام " بفهمي. چون سيري تو و گرسنگي من از يك جنس است منتها در دو جهت . من اگر غذاي كافي بخورم حالت الان تو را درك مي كنم و تو اگر تا چند ساعت ديگر چيزي نخوري معني حرف مرا. اما من اگر خودم را تكه پاره هم بكنم نمي فهمم جغرافياي شعر سپهري كجا است. چاپلين در "لايم لايت" نقش گرسنه بيخانماني را بازي ميكند كه در وصف بهار ترانه يي مي خواند . بهاري كه او وصف مي كند بهار دلنشين همه مردم روي زمين است فقط نا گهان يك جا به يك دوراهي مي رسد كه مخاطبان ترانه بي اختيار به دو دسته تقسيم مي شوند :
گروهي كه از فرط خنده پس مي افتد و گروهي كه دل و چشم شان پر از اشك مي شود . و اين ، سطر پاياني ترانه است. آن جا كه ولگرد گرسنه خم مي شود گل خودرويي را مي چيند و مي گويد:
" بهار براي اين زيبا است كه اگر از گشنگي در حال مرگ باشي مي تواني با چيدن گل ها دلي از عزا در آري !".- پاره آستر آويزان پشت كتش را جلو سينه وصل مي كند و گل به آن زيبايي را با تشريفات كامل و اشرافي صرف يك غذاي رسمي، با لذت و اشتهاي تمام مي خورد ! - بهار ما و گل زيباي صحرايي گرسنگان از جنس واحدي نيست. مثل دنياي پر اضظراب من و دنياي عرفاني سهراب ... اما البته اين دو موضوع هيچ ربطي به مساله سوم ندارد. سپهري انساني بود بسيار شريف و عميقا و قلبا شاعر. مشكل من و او اين بود و هست كه جهان را از دو مزغل (1) مختلف نگاه مي كرديم بي اينكه شيله پيله اي در كارمان باشد.
- از سهراب سپهري هم تا اين جا كه من ديده ام خيلي حرف زده اند .
شاملو به سرعت گفت : -- زبان سهراب در تراز فروغ قرار مي گيرد اما شعر او را من نمي پسندم . زبان و شعرش گاهي بسيار زيبا است اما باب دندان من نيست.
قيافه خبر نگار پر از حيرت شد و شاملو به شتاب حيرتش را بر طرف كرد:

- ببينيد خانم : شعر سهراب مي كوشد عارفانه باشد . من از عرفان سر در نمي آورم اما تا آن جا كه ديده ام و خوانده ام عرفا خودشان هم نمي دانند منظور عرضشان چيست . من و آنها با دو زبان مختلف اختلاط مي كنيم كه ظاهرا كلماتش يكي است.
سپهري هم از لحاظ وزن مثل فروغ است گيرم حرف سپهري حرف ديگري است. انگار صدايش از دنيايي مي آيد كه در آن پل پوت و ماركوس و آپارتايد وجود ندارد و گرفتاريها فقط در حول و حوش اين دغدغه است كه برگ درخت سبز هست يا نه . من دست كم حالا ديگر فرمان صادر نمي كنم كه " آن كه مي خندد هنوز خبر هولناك را نشنيده است " (2) ، چون به اين حقيقت واقف شده ام كه تنها انسان است كه مي تواند بخندد : و ديگر به آن خشكي معتقد نيستم كه " در روزگار ما سخن از درختان به ميان آوردن جنايت است " (3) ، چون به اين اعتقاد رسيده ام كه جنايتكاران و خونخواران تنها از ميان كساني بيرون مي آيند كه از نعمت خنديدن بي بهره اند و با ياس ها به داس سخن مي گويند . (4) قيافه عبوس آقا محمد خان قجر و ريخت منحوس نادر شاه افشار را جلو نظرت مجسم كن تا به عرضم برسي. آن كه خنده و ياس را مي شناسد چه طور ممكن است به سخافت فرمان بركندن اهالي شهر پي نبرد يا از بر پا كردن كله منار بر سر راهي كه از آن گذشته شرم نكند ؟
اين شعر را يك دختر بچه كودكستاني سروده :
اين گل رنگ است
شكفته تا جهان را بيارايد
قانوني هست كه چيدن آن را منع مي كند
ورنه ديگر جهان سحر انگيز نخواهد بود
و دوباره سپيد و سياه خواهد شد. (5)
من يقين دارم دستهاي اين كودك در هيچ شرايطي به خون آغشته نخواهد شد ، چون حرمت و فضيلت زيبايي را درك كرده است. من شعر اين دخترك پنج شش ساله را درك مي كنم و شعر سپهري را نه.

(1) : مزغل: بر وزن منظر ، شكافهاي بلند و باريك بالاي ححصارهاي برج و بارو كه از آنها به سوي دشمن تير مي افكندند.
(2): برتلدبرشت . همان ماخذ.
(3): همان ماخذ .
(4): شاملو: آخر بازي (ترانه هاي كوچك غربت ).
(5): Genevieve Gerst ساكن ميل ولي Mill Valley كاليفرنيا. شعر در ماهنامه Poetry Flash چاپ بركلي . شماره نوامبر 1990 به چاپ رسيده و در ترجمه اش دستكاري مختصري صورت گرفته .